Amit Epstein

Syndrom sztokholmski
wideo, 72 min
(Izrael / Niemcy; jęz. hebrajski, jidysz, angielski i niemiecki, angielskie napisy)
cz. 1: Złota misja, 2007 (15 min)
cz. 2: Europejskie niebo, 2007 (10 min)
cz. 3: Zemsta Żydów, 2010 (47 min)

Filmowa trylogia pt. Syndrom sztokholmski przygląda się dorastaniu młodych Izraelczyków w europejskiej kulturze, przekazanej im przez wypędzonych z niej dziadków, których miłość do swoich wnuków zaowocowała przekazaniem im paradoksalnej mieszanki traumy i poczucia bezpieczeństwa. Dziesiątki lat po emigracji Europa wciąż jawi się jako kraina dzieciństwa i źródło tożsamości kulturowej dla tych, którzy stworzyli własne państwo po ucieczce przed niemieckim antysemityzmem i niemal pewną śmiercią. Dla późniejszych pokoleń Izrael i Europa są dwoma biegunami ich kulturowej orientacji.

W drugiej części trylogii oglądamy futurystyczną wizję, w której dwie młode izraelskie tancerki, stojąc przy pomniku upamiętniającym brygadę Negew – miejscu pamięci o izraelskiej wojnie o niepodległość – śpiewają o Izraelu jako nowej ojczyźnie, co skłania młodego protagonistę do powrotu do ojczyzny dziadków. W Zemście Żydów, trzeciej części cyklu zrealizowanego przez Epsteina w 2010 roku, kamera towarzyszy młodemu Izraelczykowi przybywającemu do dzisiejszego Berlina. Główny bohater, grany przez Epsteina, zastaje niezburzoną architekturę z okresu nazizmu, co wywołuje w nim szok, złość i dezorientację. Odwiedza także miejsca pamięci, boleśnie uzmysławiając sobie historyczne realia, poprzednio znane mu tylko z książek i niejako abstrakcyjne. Paradoksalnie, dopiero po zobaczeniu współczesnych Niemiec uzmysławia sobie swoją żydowskość i staje się ›Żydem‹ w oczach innych. Stojąc pośród bloków-steli Pomnika Pomordowanych Żydów, spotyka swoich niemieckich rówieśników. Podczas dalszych spotkań obserwujemy narastanie tragicznej symbiozy: zrozumiała chęć zemsty młodego Izraelczyka i jego niepokój prowadzą u niemieckiego rodzeństwa do wyzbycia się poczucia winy za zaatakowanie Żydów, co w filmie ukazane jest za pomocą bajki Piotruś i wilk. Naszyjnik ze złotych ludzkich zębów metonimicznie symbolizuje zarówno tragedię Szoa, jak i wiele milionów przypadków wzbogacenia się niemieckich nie-Żydów dzięki wypędzeniu i zamordowaniu swoich żydowskich sąsiadów.

Minęło trochę czasu. Nie powinieneś tak długo czekać, ale oto jestem‹ – posługując się takimi cytatami z dawnych i obecnych hitów kultury popularnej, Epsteinowi udaje się dokonać niemożliwego: nazwać traumy i zadawnione stosunki między katem a ofiarą, które w trzecim pokoleniu wciąż są żywe, i ukazać ich nieoczekiwanie zabawne przenikanie się. Film Epsteina można oglądać, posługując się oboma znaczeniami niemieckiego słowa Heimsuchung – odwiedziny i nieszczęście. Szukając ojczyzny, nie da się uciec przed żalem.

 

Syndrom sztokholmski 1–3:
Reżyseria: Amit Epstein
Scenariusz: Amit Epstein
Zdjęcia: Benjamin Chiram
Montaż: część 1+ część 2: Becky Ofek ; część 3: Sarah J.Levine
Aktorzy: Amit Epstein, Renana Raz, Shira Raz, Idit Neudoerfer, Sandra Sade, Anna von Rueden,
Christoph Glaubacker, Wolfgang Menardi, Irina Szodruch oraz Clarutza Arden
Zemsta Żydów sfinansowana została przez Hauptstadtkulturfond Berlin.
Amit Epstein jest artystą, reżyserem i projektantem kostiumów dla kilku niemieckich teatrów. Mieszka w Berlinie od 2003 r., a od 2013 r. jest obywatelem Niemiec.

    Right: Amit Epstein: ›Stockholm Syndrom‹, 2007-2010 and left: Anna Schapiro ›Vier Verwandte‹, 2013, Photo: David Brandt
    Amit Epstein: ›Stockholm Syndrom‹, 2007-2010. Installation view Wroclaw. Photo: Małgorzata Kujda
    Amit Epstein: ›Stockholm Syndrom‹, 2007-2010. Installation view Wroclaw. Photo: Małgorzata Kujda
    Stockholm Syndrome © Amit Epstein 2010 photo Avi Levin
    Stockholm Syndrome © Amit Epstein 2010 photo Avi Levin
    Stockholm Syndrome © Amit Epstein 2010 photo Raluca Blidar
    Stockholm Syndrome © Amit Epstein 2010 photo Avi Levin